Emekliye Yüzde 31 Ek Zam Kapıda
Türkiye’de kayıt dışı istihdam oranındaki düşüş, sosyal güvenlik sisteminin gelir yapısında önemli bir potansiyel artışa işaret ediyor. Uzmanların yaptığı hesaplamalara göre özellikle tarım dışı sektörlerde sigortasız çalışanların kayıt altına alınması halinde Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) prim ve vergi gelirlerinde kayda değer bir yükseliş sağlanabilecek. Bu artışın, bütçeden ek kaynak aktarımı olmadan emekli aylıklarına ilave zam imkânı oluşturabileceği belirtiliyor.
Türkiye’de kayıt dışı istihdam oranı 1990’lı yıllarda yüzde 55 seviyelerindeyken son yıllarda kademeli olarak geriledi. 2025 itibarıyla bu oran yüzde 24,6’ya düştü. Ancak milyonlarca çalışanın hâlâ sistem dışında yer aldığı görülüyor. Türkiye İstatistik Kurumu’nun 2025 yılı dördüncü çeyrek verilerine göre toplam 8 milyon 37 bin kişi kayıt dışı çalışıyor. Bu grubun 4 milyon 492 bini tarım dışı sektörlerde bulunuyor.
Tarım Dışı Sektörlerde Yüksek Gelir Potansiyeli
Tarım dışındaki kayıt dışı istihdamın büyük bölümünü ücretli ve yevmiyeli çalışanlar oluşturuyor. Asgari ücret düzeyinden yapılan hesaplamalara göre bu çalışanların tamamının sigortalı olması durumunda SGK’nın aylık prim geliri yaklaşık 54,5 milyar liraya yıllık geliri ise 654 milyar liraya ulaşabilecek.
Ortalama ücretler esas alındığında tablo daha da büyüyor. Özel sektörde prime esas kazancın asgari ücretin yaklaşık 1,85 katı seviyesinde olduğu dikkate alındığında, işçi başına aylık prim ve vergi yükümlülüğü 28 bin 700 liranın üzerine çıkıyor. Bu senaryoda tarım dışı sektörlerdeki tüm kayıt dışı çalışanların sisteme dahil edilmesiyle yıllık toplam vergi ve prim katkısının 1,5 trilyon lirayı aşabileceği hesaplanıyor.
SGK’nın 2026 yılı için öngörülen prim gelirinin 5,2 trilyon lira, emekli aylığı ödemesinin ise yaklaşık 5 trilyon lira olması bekleniyor. Gelir-gider farkının sınırlı düzeyde kalması, ilave kaynak oluşması halinde emekli maaşlarında artış yapılabilmesine imkân tanıyor. Yapılan projeksiyonlara göre, kayıt dışı istihdamın azaltılması sayesinde mevcut artışlara ek olarak yüzde 31 oranında ilave zam alanı oluşabiliyor.
Sistemin aktüeryal dengesi açısından da kayıtlı istihdamın genişlemesi önem taşıyor. Hâlihazırda 26,3 milyon aktif sigortalıya karşılık 16,2 milyon pasif sigortalı bulunuyor. Tarım dışındaki tüm çalışanların sigortalı hale gelmesi durumunda aktif-pasif oranının yükselerek sosyal güvenlik yapısının daha sürdürülebilir bir zemine oturması bekleniyor.
